Meyve Ağaçlarının Aşılanması

Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Giriş
Bitkilerin, süs bitkilerinin ve bilhassa meyve ağaçlarının
üretilmesinde kadim tarihten beri uygulanan bir metottur.
Doğada, ormanlarda dalların birbirine sürtünmeleri sonucu
kendiliğinden oluşan bir çeşit aşılanmanın, ilk insanlar tarafından
görülerek meyve ağaçlarının iyileştirilmesinde kullanılmaya
başladığı düşünülmektedir.
Meyve çeşitleri, genel olarak tohumla üretildiklerinde çeşit
karakterini kaybederek, yabanileşmeye doğru yönelmektedirler.
İşte bu sebepten, aşılama veya çelikleme metodları ortaya
çıkmıştır. Onun için, aşı usulü ile üretmek mecburiyetinde
kalınmaktadır. Üretilmesi istenilen, kaliteli, bol verimli ve
hastalıklara dayanıklı meyve çeşitlerini, aşılamak yoluyla
çoğaltmak imkânı sağlanmaktadır.
1. Aşılama Nedir
Aşılama, iki bitki parçasını bir bitkiymiş gibi kaynaşarak ve
büyümelerine devam edecek şekilde birleştirme tekniği veya
sanatıdır. Yeni bitkinin üst kısmını veya tacını meydana getirecek
olan (aşı) kısmına kalem, alt kısmını veya kökünü meydana
getirecek kısmına anaç adı verilir.
Aşılamanın Amaçları
1- Tür ve çeşidin ismine doğru fidan üretimi,
2- Başka ve kolay metotlarla çoğaltılamayan çeşitlerin ortadan
kalkmasına engel olmak,
3- Büyük ağaçların çeşitlerini değiştirmek,
4- Islah çalışmalarında belirli özellikleri için seçilen çöğürlerin
büyümelerini çabuklaştırmak,
5- Ağaçların zarar gören kısımlarının tamiri,
6- Bazı anaçların özelliklerinden (bodur anaçlar gibi)
yararlanmak,
7- İyi bir çeşit aşılamak,
8- Virüs hastalıklarının incelenmesi için aşı yapılır.
1
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Meyvecilikte Aşı ile üretim en emin ve çabuk sonuç alınan
bir tekniktir. Aşı için bir ANAÇ ve bir de DAMIZLIK AĞAÇ
veya fidan gerekir. Özerine aşı yapılacak ağaç veya fidana
ANAÇ; kendisinden aşı kalemi alınana ise DAMIZLIK AĞAÇ
denir.
2. Aşı Çeşitleri
Bağ-bahçe ziraatında aşının ya da aşılama tekniğinin bir çok
türü var ise de bunları iki ana grupta toplamak mümkündür.
1- Göz Aşıları (veya yaprak aşısı)
2- Kalem aşıları
3. Göz Aşısı ve Çeşitleri
Altında odun dokusu bulunan veya bulunmayan küçük bir
kabuk parçası ile bunun üzerindeki tek bir göz ile yapılan aşılara
göz aşısı denir. Göz aşıları, yalnızca bir tomurcuğun (gözün)
kullanıldığı özel bir kalem aşısı şeklidir.
Göz aşıları meyve ağaçlarının çoğaltılmasında, kalem aşılara
göre daha çabuk uygulanabilir. Göz aşıları, küçük fidanlarda
kullanılmaktadır. Göz aşılarının çoğu, anacın aktif büyüme
halinde bulunduğu, kabuğun odundan kolayca ayrıldığı mevsimde
yapılır.
Göz aşıları uygulandığı dönemlere göre;
a) İlkbahar Mart-Nisan aylarında (erken sürgün aşı dönemi).
b) Mayıs sonu-Haziran başı (Haziran göz aşısı veya geç
sürgün göz aşısı dönemi).
c) Temmuz sonu-Eylül başı (durgun göz aşısı dönemi)
olarak gruplandırılabilir.
Durgun Göz Aşısı: Bu aşı genellikle yaz (Temmuz sonuEylül başı) aylarında yapılır. Bu dönem meyve fidanlarının
çoğaltılmasında en önemli bir dönemi kapsar. Anaç üzerine
takılan göz, aynı yıl tutar, fakat kışa girildiğinden uyanmayıp,
ertesi yıl ilkbaharda sürer. Daha çok, kışları soğuk geçen yerlerde
uygulanır. Durgun aşıda gözler, o yılın sürgünlerinden alınırlar.
2
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Sürgünler kuvvetli olmalı, üzerlerinde sürgün tomurcuğu
bulundurmalıdırlar.
Aşı yaparken göz alınan sürgünler kesildikten sonra
yapraklar, kısa bir yaprak sapı kalacak şekilde temizlenir. Gözler,
anaca takıldıktan 2-3 hafta sonra kaynama oluşması muhtemeldir.
Yaptığımız aşıda; eğer gözün yanındaki kısa kesilmiş yaprak sapı
düzgün olarak koparsa veya kendiliğinden düşerse bu aşının
tuttuğuna işarettir. Yaprak sapı kuruyup buruşmuş ise
muhtemelen aşı tutmamıştır.
Sürgün Göz Aşısı: Sürgün Göz aşısında; göz anaca
takıldığı yıl uyanır ve aynı yıl sürgün verir. Uygulanış tekniği
durgun göz aşıya benzer, ilkbaharda anaç kabuk vermeye başladığı
zaman yapılır. Aşı sürgünlerinin, kışın şiddetli soğuklardan zarar
görmeleri tehlikesi vardır. Onun için, sürgün göz aşısı, kışları ılık
geçen yerlerde yapılır. Sürgün göz aşısı, aşıya ve yerine göre;
a) İlkbahar (Erken) Sürgün Göz Aşısı
Mart-Nisan aylarında anaca su yürümeye başladığında
uygulanır. Aşı için gerekli kalemler durgun mevsimde alınıp, aşı
zamanına kadar saklanır.
b) Haziran (Geç) Sürgün Göz Aşısı
Mayıs sonu veya Haziranın ilk haftalarında başlanır ve
Temmuza kadar devam edilir.
Göz Aşısının Yapılışı: Toprak seviyesinden 15 santim
yükseklikten itibaren, aşı çakısının ucu ile anacın kabuğu (T)
şeklinde kesilir. Kesik kısmın iki kenarındaki kabuk, aşı çakısının
tırnağı ile yerinden kaldırılır. Bundan sonra üzerinde aşı
gözlerinin bulunduğu kalem ele alınır. Bir gözün üst ve altında bir
parmak kadar bir kısım bırakıldıktan sonra, gözün altı hafif
odunlu olarak kesilir. Anacın tepesinin daha yüksek tarafında iki
anacın kesilen kısmına yukarıdan aşağıya doğru sürülerek
yerleştirilip, rafya ile sarılır. Göz aşılarının tutup tutmadıkları,
aşıdan 15-20 gün sonra belli olur.
3
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
3.1. T Göz Aşısı (Kalkan Aşı)
Bu aşı yöntemi göz aşıları içinde en çok bilinen ve
yetiştiriciler tarafından en çok kullanılan bir yöntemdir. Genellikle
6 mm ile 2.5 cm arasındaki çapa sahip anaçlara büyüme
devresinde uygulanır. Aşı topraktan 5-25 cm yükseklikte yapılır.
Anaç T şeklinde kesilir. Göz ise kalkan şeklinde odunlu ve
odunsuz olarak kesilir ve anaçta açılan T içerisine yerleştirilir. Aşı
yeri rafya ile hava almayacak şekilde bağlanır. Aşı bağı 15-20 gün
sonra kesilir (Şekil 1).
5
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 1. T aşısının uygulanması
3.2 Ters T Göz Aşısı
Yağmurlu bölgelerde yağmur sularının açılan T içerisine
girmemesi ve enfeksiyon oluşmaması için ters T aşı metodu
uygulanmaktadır. Ancak burada, anaçta yapılan kesim ters T
şeklinde olup (Şekil 1), aşı gözü alınırken de kalemdeki kesim
üstten alta doğru yapılır ( Şekil 2).
6
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 2.Ters T aşısının uygulanması
3.3 Yama Göz Aşısı
Dikdörtgen biçimindeki bir kabuk parçasının anaçtan kesilip
çıkarılması (üzerinde bir göz bulunan) ve kalem üzerinde aynı
büyüklükte bir kabuk parçasının çıkartılıp yerine anaçtan kesilen
ve bir göz ihtiva eden parçanın anaç üzerine yerleştirilmesi
şeklinde olur. Genellikle T göz aşısının başarısız olduğu tür ve
çeşitlerde uygulanır. Bu aşıda başarılı olmak için, gece ve gündüz
ısı farkının az olduğu dönemler seçilmelidir. Aşı çabuk yapılıp,
çabuk bağlanmalıdır.(Şekil 3)
7
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 3. Yama aşının uygulanışı.
8
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
3.4. Flüt Göz Aşısı
Bu aşı yama göz aşısına benzer. Farkı, çıkartılan kabuk
parçasının gövdeyi hemen tamamen saracak şekilde büyük
olmasıdır.
3.5. Yongalı Göz Aşısı
Bu aşı metodu ilkbaharda büyüme başlamadan önce veya
yaz aylarında su noksanlığı veya başka bir sebeple büyümenin
durduğu hallerde kabuğun odundan kolayca ayrılmadığı
zamanlarda yapılır. En önemli nokta, anaçta açılan T’ye yongalı
gözün çok iyi yerleştirilmesi ve çok iyi bağlanmasıdır. Yongalı
göz aşısı, durgun mevsimin dışında, Nisan ve Mayıs aylarında, arazi
koşullarında durgun gözlerle yapılabilir (Şekil 4).

9
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 3. Yongalı göz aşısının uygulanışları
4. Kalem Aşısı ve Çeşitleri
Taze kesilmiş anaçla taze kesilmiş kalemin kambiyum
bölgelerinin üstüne gelecek şekilde sıkıca temas ettirilerek anaç
ile kalem arasında bir bağlantı kurulmasına kalem aşısı denir.
Kalem aşıları, göz aşısı yapılamayacak olan meyve ağaçlarına
yapılır. Kalem aşılarında, üzerinde 2-3-4 göz bulunan bir dal
parçası (kalem) kullanılır.
Kalem, üzerinde birkaç uyur göz bulunan ve bir sürgünden
ayrılmış bir parçadır. Birçok kalem aşı yöntemi bulunmakla
birlikte pratikte en çok kullanılanları kakma aşı, çoban aşısı,
yarma aşı ve İngiliz aşısıdır.
10
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.1 Dilcikli (İngiliz) Aşı
Dilcikli aşı; 6 mm ile 1.2 cm çapında küçük anaçların
aşılanmasında kullanılır. Bu aşının yapılabilmesi için anacın ve
kalemin aynı kalınlıkta olması gerekmektedir. Bu aşıda kalemde
ve anaçta aksi yönlerde olmak üzere 2.5-6 cm uzunluğunda
pürüzsüz bir kesim yapılır. Bu kesitin üzerinden birer dilcik
kesilir ve bundan sonra anaç kalemin dilleri birbirinin içine
sokulur (Şekil 5).
11
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 5. Dilcikli aşının uygulanışı.
12
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.2. Ekleme Aşı (Dilciksiz Aşı)
Ekleme aşı; 1-2 yaşlı çöğürlere uygulanır. Dilcikli aşıda
olduğu gibi anaç ve kalemde, meyilli bir kesim yapılır. Kesim yüzeyi
anaç ve kalemde eşit uzunlukta olmalıdır. Kesimden sonra, anaç ve
kalemin kambiyum dokuları karşılıklı çakıştırılır (Şekil 6).
Şekil 6. Ekleme aşının uygulanışı.
13
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.3. Kenar (Yan) Aşı
Kenar aşı, kalemin kendinden daha kalın anaçlara uygulanır.
Kalem, anacın yan kısmına yerleştirilir. Bu aşı, yarma, kakma ve
dilcikli aşının uygulanamadığı çapı 2.5 cm’ dallara uygulanır. Anaç
üzerinde 20-30°’lik meyilli ve 2,5 cm derinliğinde bir kesim yapılır.
Kalem 7.5 cm uzunlukta ve 2-3 gözlü olmalıdır. Kalemin dip kısmı
kama şeklinde 2.5 cm kadar uzunlukta kesilir. Kalemin kambiyum
çakışmasını sağlayacak şekilde anaçta açılan kesit içine
yerleştirilerek hafifçe anaca doğru çekilir (Şekil 7).
Şekil 7. Yan aşı uygulanışı
4.4. Yarma Aşı
Yarma aşı, gövdesi bilek kalınlığında küçük ağaçlara veya
büyük ağaçların ana dallarında çeşit değiştirmek amacıyla yapılan
bir aşıdır. Anacın tepesi kesilir ve üzeri perdahlanır. Anacın
tepesine yarma aşı usturası dikey bir şekilde konarak üzerine tahta
tokmakla yavaş yavaş vurularak, anacın tepesi yarılır. Üzerinde 2-
4 göz bulunan kalem de alttaki gözün iki yanından başlanarak
düzgün bir şekilde yontulur. Kalem takılırken, anacın ve kalemin
kabuklarının birbirine denk gelmesine dikkat edilir (Şekil 8).
14
Meyve Ağaçlarının Aşılanması

15
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Şekil 8. Yarma aşı yapılışı.
4.5. Kakma Aşı
Göz aşılarının tutmayan fidanlara ilkbaharda kakma aşı
yapılır. Kakma aşı, çeşit değiştirmede ve en çok baş parmak
kalınlığındaki (7.5-10 cm) veya daha kalın dallara (anaçlara)
uygulanmaktadır (Şekil 9).
16
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Aşılanacak anacın tepesi, toprak seviyesinden itibaren bir
karış yükseklikten hafif meyilli olarak kesilir. Anacın tepesinin
daha yüksek tarafında iki bıçak kesimi (4-5 cm uzunlukta ve
düzgün yüzeyli olmalı) ile (V) şeklinde bir oluk açılır. Aşı
kaleminin ucu anacın oluğuna uyacak şekilde yontulur.
Hazırlanan kalem (10-12 cm uzunlukta ve iki üç gözlü ) anacın
oluğu içerisine, anaçla kalem kabukları birbirine denk gelecek
şekilde yerleştirilir.
Şekil 9. Kakma aşının uygulanışı.
17
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.6. Kabuk (Çoban) Aşı
Kabuk aşısı, kalınlaşmış anaçlara (çapları 25-30 cm olan
dallara) su yürüdükten ve kabuk odundan kolayca ayrılabildikten
sonra tatbik edilir. Anaç düzgün olarak kesilir ve üzeri
perdahlanır. Kalemler 10-15 santim boyunda 2-3 gözlü olurlar.
Kalemin en altındaki gözün karşı tarafından, bir taraflı olarak
yontulur ve üzerinde oturmayı kolaylaştırmak için, kertik yapılır.
Hazırlanmış kalem, evvelce kuru kalemle anacın kabuğu
içerisinde açılmış olan yuvasına yerleştirilir.
Şekil 9. Kabuk aşının uygulanışı
18
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.7. Yanaştırma Aşı
Yanaştırma aşı; anaç ile damızlık bireylerin birbiri ile
yapışacak yüzeyleri kambiyum tabaklarına kadar açılıp her
ikisinin açılan yüzeyleri üst üste getirilip sıkıca bağlanmasıdır
(Şekil 10). Bu aşının yapılmasında üç yöntem bulunmaktadır.
Kertikli yanaştırma aşı: Anaç ve damızlık aynı kalımlıkta
olmalıdır. Anaç ve damızlık gövdeden, 2-5 cm uzunluğunda birer
parça kesilir. Bunlar, kambiyumların karşılıklı olabilmesi için
eşit uzunlukta olmalıdır.
Dilcikli yanaştırma aşıda : Anaç ve damızlıkta dilcikler
açılarak birbiri içine geçirilir.
19
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
Kakmalı yanaştırma aşı : Anaç kabuğunun damızlık
kabuğundan çok kalın olduğu durumda yapılır. Anacın kabuğunda
iki paralel kesim yapılır ve aradaki kabuk çıkarılarak 7-10 cm
uzunlukta dar bir oyuk meydana getirilir. Anaçta açılan kanal,
damızlığın çapında olmalıdır. Damızlıkta bu kanala karşılık
gelecek şekilde bir kesim yapılarak anaca yerleştirilir.
Şekil 10. Yanaştırma aşının uygulanışı
20
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
4.8. İngiliz Kalem Aşı
Kışın, sera veya camekanda yapılan bir aşıdır. Anaç ile aşı
kaleminin aynı kalınlıkta olmasına dikkat edilir. Anacın tepesi
vurulur ve aşı bıçağı ile anacın tepesinden itibaren 3-4 santimlik
kısmı, bir taraflı olmak üzere dikine kesilir. Üzerinde 4-5 göz
bulunan ve anaçla aynı kalınlıktaki kalemin alt ucu, anaçtaki gibi
kesilir, kalemin kesik kısmı anacın kesik kısmı üzerine oturtulur.
5. Aşı Macunları ve Yapılışı
Kalem aşılarının yapılmasından sonra aşı bölgesi aşı bağı ile
bağlandıktan sonra aşı macunu ile kapatılmalıdır. En fazla
kullanılan aşı macunları iki çeşittir. Ayrıca üretilip satılan kaliteli
macunlar bulunmaktadır. Aşı macunlarının faydaları ise;
1- Aşı bölgesini kapatarak su kaybını önler
2- Aşı bölgesinin dış etkenlerden zarar görmesini engeller.
5.1. Sıcak Macunlar
Kullanılan materyal; Zift 500 gr
Balmumu 500 gr
İçyağı (eritilip süzülmüş) 300 gr
Elenmiş ince odun külü 125 gr
Balık tutkalı 42 gr
21
Meyve Ağaçlarının Aşılanması
22
Hazırlanışı
Zift ile balmumu ufak parçalara ayrılıp bir kap içersinde ve
alevsiz ateş üzerinde ısıtılarak eritilir. Diğer bir kapta içyağı yine
ateş üzerinde eritilir ve sonra zift ile balmumu eriğine katılır.
Bunların üzerine ince elenmiş odun külü dökülüp iyice
karıştırılarak ısıtılmaya devam edilir. Kaplara dökülür. Macun
soğuyunca katılaşır. Kullanılacağı zaman yumuşaması için
ısıtılması gerekir. Ancak, macunu çok sıcak olarak
kullanılmamasına dikkat edilmelidir.
5.2. Soğuk Macunlar
Soğuk macunlar, hazırlandıktan sonra ısıtılmaya gerek
kalmadan yumuşaklığının koruyan macun çeşididir.
Kullanılan materyal; Ham reçine (çam sakızı) 2 kg
Bezir yağı 20 gr
Balmumu 100 gr
Mavi ispirto 300 gr
Hazırlanışı
Çam sakızı ateşte eritilir, buna bezir yağı ve balmumu
katılır. İyice karıştırılıp eritildikten sonra ateşten indirilerek
soğuması beklenir. Sonra yavaş yavaş karıştırılarak ispirto ilave
edilir.

Bir cevap yazın